Mizpirondo zura: euskal makilaren sekretua

Euskal makila bakoitzaren atzean, egurra emateko hamarkadak behar dituen zuhaitz bat dago, eta hamar urte bete arte iraun dezakeen artisau-prozesu bat. Mizpirondo-zura da tradizio horretako pieza nagusia: gutxik bezain gogorra, baina hautsi gabe tolesteko gai, eta munduko beste ezein zurek erreproduzitzen ez duen erliebe natural paregabea duena. Artikulu honetan azaltzen dizugu:

• ✓Nesperondoa nondik datorren
• ✓Zuhaitzean nola markatzen den
• ✓Nola jasotzen den
• ✓Zergatik bere lehortze eta zuzentze prozesuak hamarkada bat ia iraun dezakeen benetako euskal makila tradizional bihurtu arte

Mizpirondoaren zuhaitza

Mespilus germanikoa, mizpirero edo mizpirpero europarra deitzen dena, fruta-arbola bat da, mizpirpero izeneko fruitua sortzen duena. Bere latinezko izenak Germaniari erreferentzia egiten dion arren, jatorriz Asia Txikikoa eta Europako hego-ekialdekoa da, eta erromatarrek Alemaniara eraman zuten.

Mizpirondoa duela hiru mila urte inguru landatzen zen Kaspiar Itsasoan. K.a. 700. urte inguruan Greziara iritsi zen, eta ondoren Erromara, K.a. 200. urte inguruan. Erromatar Inperioan eta Erdi Aroan fruta-labore garrantzitsu bihurtu zen, batez ere hesteetako osasunarekin lotutako propietate sendagarriengatik.

Mizpirondoaren egurra oso astiro hazten da, eta horrek trinkoa eta gogorra egiten du, baina aldi berean malgua. Horrek oso berezia egiten du, zeren baso gogor gehienak ez baitira malguak izaten, eta hautsi egiten dira. Ondorioz, oso egur mota egokia da ibiltzeko makilak egiteko. Horregatik erabiltzen dugu ALBERDIn zura makilak egiteko.

Nola markatzen dugun egurra gure makilentzat

Bideo honetan ikus daiteke artisauak nola markatzen dituen zuhaitzaren adar egokienak udaberrian. Denborarekin, zuhaitzaren adarrek orbainak sortzen dituzte ebakiak sendatu ahala. Hilabete batzuk geroago, neguan, artisauak adar markatuak bilduko ditu.

Euskal makila edo makila tradizionalaren ezaugarri nagusia zura erabiltzea da.Euskal makila edo makila tradizionalaren ezaugarri nagusia zura erabiltzea da. Ez dago beste kultura bateko makila ibiltarietan. Marka urtero egiten da, baina emaitzak aldatu egiten dira Ama Naturarekiko dugun menpekotasunagatik.

Mizpirondoaren bilketa: euskal makilaren hastapena

Hilabete batzuk lehenago zuhaitzak markatu ondoren, negua iristen da. Orduan hasten da euskal makila egiteko unerik garrantzitsuenetako bat: mizpirondoaren adarren bilketa.

Gure tailerrean belaunaldiz belaunaldi transmititutako tradizioari jarraitzen diogu. Natura behatzen dugu eta ilargiaren mugimenduei erreparatzen diegu adarrak mozteko unerik egokiena aukeratzeko. Ezagutza tradizional hau euskal artisautzaren parte da, eta egurra une egokian jasotzen laguntzen digu, bere sendotasuna eta egonkortasuna hobeto gordetzeko.

Adar bakoitza kontu handiz mozten da, banan-banan, etorkizunean makila artisau bihurtzeko kalitate egokia dutenak soilik aukeratuz.

Zuhaitzetik makila tailerrera

Mizpirondoaren adarrak bildu ondoren, gure tailerrera eramaten ditugu. Han hasten da euskal bastoi tradizionala bihurtuko den piezaren eskuzko lanketa.

Adarrak suzko labe batean sartzen dira tenperatura altuan. Beroari esker azala errazago kentzen da eta egurra hurrengo pausurako prestatzen da. Pieza bakoitza eskuz zuritzen da, betiere nesperondoaren forma naturala eta bere erliebe bereizgarria errespetatuz.

Erliebe natural hori da euskal makila munduko beste bastoi artisauetatik bereizten duen ezaugarrietako bat.

Mizpirondoaren zuzentzea: 6 eta 10 urte arteko prozesua

Azala kendu ondoren hasten da prozesuko lanik luze eta finenetako bat: egurra zuzentzea.

Mizpirondoaren adarrak metalezko plaken artean jartzen dira eta bero-kolpe kontrolatuak aplikatzen zaizkie pixkanaka bere forma naturala zuzentzeko. Hala ere, egurrak denbora behar du egokitzeko.

Horregatik, bero eta presio fase bakoitzaren ondoren egurra denbora luzez atseden hartzen uzten da. Gutxi gorabehera bi urtez behin prozesu bera errepikatzen da.

Ziklo honek 6 eta 10 urte artean iraun dezake, egurrak zuzentasun eta sendotasun egokia lortu arte, benetako makila artisau bihurtzeko.

Pazientzia, natura eta tradizioa

Prozesu luze honek bereizten ditu benetako makila egileak ekoizpen industrialetik. Pieza bakoitza klimaren, zuhaitzaren eta naturak behar duen denboraren menpe dago.

Negu hotzek, urte lehorrak edo euritsuak azken emaitzan eragina dute, eta horrek euskal makila bakoitza bakarra izatea eragiten du.

Azkenik egurra prest dagoenean, makilaren beste fase bat hasten da: bastoiari forma ematea, metalezko piezak jartzea eta urteetan landutako nesperondoa euskal tradizioaren sinbolo bihurtzea.